Isu berkaitan penurunan takhta Tuanku Muhriz sebagai Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan terus mendapat perhatian rakyat. Bagi menjelaskan kekeliruan yang timbul, berikut adalah 10 soal jawab mengenai kedudukan sebenar UMNO, Menteri Besar dan Undang Yang Empat dalam isu ini, berdasarkan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan (UUTKNS) 1959.

Adakah UMNO atau Menteri Besar yang menurunkan Tuanku Muhriz? Jawapannya tidak. Kuasa memilih dan meminta Yang di-Pertuan Besar turun takhta terletak pada Undang Yang Empat, menurut Perkara 7, 10 dan 11 UUTKNS 1959. Menteri Besar dan EXCO tidak mempunyai kuasa tersebut.

Apakah sebenarnya peranan Menteri Besar? Menteri Besar hanya melaksanakan proses perlembagaan. Beliau bertindak selepas keputusan dibuat oleh Undang Yang Empat. Tandatangan Menteri Besar pada Proklamasi adalah tindakan pelaksanaan, bukan keputusan politik untuk menjatuhkan YamTuan.

Adakah keputusan itu dibuat oleh kerajaan UMNO? Tidak. Menurut Kenyataan Bersama bertarikh 22 September 2026, Tuanku Muhriz telah diminta turun takhta oleh Undang Yang Empat pada 19 April 2026. UMNO tidak mempunyai kedudukan dalam hierarki adat untuk membuat keputusan tersebut.

Mengapa kerajaan negeri menerima keputusan Undang Yang Empat? Kerana Perkara 10 UUTKNS mengiktiraf prerogatif Undang Yang Empat. Menolak keputusan mereka tanpa asas undang-undang boleh dianggap membelakangi institusi adat yang menjadi tunjang pemerintahan Negeri Sembilan.

Adakah UMNO cuba merampas kuasa istana? Tidak. Kuasa takhta mesti ditentukan menurut UUTKNS dan Adat Perpatih, bukan oleh parti politik, Perdana Menteri, AGC atau mana-mana pihak luar.

Siapakah yang memilih Tuanku Nadzaruddin sebagai YDPB ke-12? Undang Yang Empat. Pemilihan ini dibuat menurut Perkara 11 UUTKNS 1959. Baginda bukan dipilih atau dilantik oleh UMNO, Menteri Besar mahupun EXCO.

Mengapa tindakan Tuanku Muhriz memberhentikan EXCO ditolak? Kerana menurut Perkara 38 dan 40 UUTKNS, urusan kedudukan EXCO perlu dilaksanakan mengikut nasihat Menteri Besar atau Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri. Tambahan pula, Tuanku Muhriz telah pun diturunkan takhta pada 19 April 2026.

Adakah SUK dan Penasihat Undang-Undang dipecat? Tidak semestinya. Penggantungan daripada menjalankan tugas di negeri berbeza daripada pemecatan daripada perkhidmatan awam. Urusan tatatertib penjawat awam tertakluk di bawah peraturan perkhidmatan dan pihak berkuasa berkaitan, bukan keputusan UMNO atau kerajaan negeri semata-mata.

Adakah Proklamasi penurunan takhta sah di sisi undang-undang? Sah. Proklamasi ini dibuat mengikut prosedur yang ditetapkan dalam UUTKNS 1959, selepas keputusan Undang Yang Empat.

Adakah tindakan ini menjejaskan kedaulatan Negeri Sembilan? Tidak. Malah ia mengukuhkan kedaulatan negeri. Tindakan ini membuktikan negeri masih berpegang teguh kepada Undang-Undang dan Adat Perpatih yang menjadi asas kedaulatannya sejak ratusan tahun.

Kesimpulannya, isu ini berkisar tentang siapa yang mempunyai kuasa menurut UUTKNS 1959 dan Adat Perpatih. Perkara 10 memberi peranan kepada Undang Yang Empat dalam proses berkaitan kedudukan Yang di-Pertuan Besar, walaupun kesahan dan pematuhan proses ini masih dipertikaikan oleh pihak-pihak berkaitan. Pendirian yang hendak ditegaskan ialah menghormati institusi Raja, mematuhi UUTKNS 1959 dan memelihara Adat Perpatih.